“BİR KAZI ALANINA YAKLAŞIRKEN” ÇALIŞMASI ÖRNEKLİĞİNDE YAPAY ZEKA ÜRETİMİ SANAT ESERLERİNİN BİLİMSEL MADDECİ ESTETİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
ÖZ
Yapay zeka ile üretilen sentetik görüntüleri artık sanat sergilerinde görmekteyiz. Sanat bağlamında bu görüntüler günlük yaşamı anımsatan temsillerle izleyici karşısına çıkarılırken, belli bir estetik değer yansıttığı da savunulmuş oluyor. Bu bağlamda sanatçı Ege Kanar’ın 2024 yılında “Critical Shifts” grup sergisi kapsamında ürettiği ve İstanbul Modern’in 2026 yılı 19 Şubat - 18 Ekim tarihleri arasında “Panaroma: Hayaller ve Yerler” isimli sergide izleyici karşısına çıkardığı “Bir Kazı Alanına Yaklaşırken” adlı özgün sanat eseri model alınarak bu makalede sentetik görüntüler değerlendirilecektir. Ne gibi çıktılar üreteceği bilinmeyen yapay zeka üretimlerinin biçimsel yönünden ziyade içerikte anlamsal bir bütünlüğünün olup olmadığı ve bu yapay zeka üretimlerini sanat eserine dönüştüren sanatçının estetik etkisi incelenecektir. Görüntülerde oluşan bir estetik bilinç ve bu estetik bilincin oluştuğu nitelikler göz önüne alınacaktır. Bilimsel maddeci estetikte eserin oluşumunda, alınacak haz hedeflenmez. Toplumsal gerçekleri yansıtan bir estetik bakış açısı ile eserin tarihsel, eleştirel, eğitsel bir içeriğe sahip olması beklenir. Kanar çalışmasıyla üretken yapay zeka kullanımı sonucu insanoğlunun doğada yaptığı tahribatın öngörülemezliği ile, ekonomik getiri için maden sahalarındaki kazma çıkarma faaliyetlerinin sonuçlarının kestirilemez boyutları arasındaki ilişkinin benzerliğini kurgusal bir anlatı ile sorgulatmayı amaçlar. Bu örneklem eser üzerinden gerçek-olan ile ideal-olan arasındaki ilişkiler ile oluşan estetiğin temel değerleri çerçevesinde sentetik görüntüler değerlendirilecek ve bilimsel maddeci estetiğin temel değerleri ve onları oluşturan kriterler üzerinden betimsel ve eleştirel içerik analizi yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Yapay Zeka, Sentetik Görüntü, Bilimsel Maddeci Estetik
JEL Kodları: B14, L82, Z11
EVALUATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE-GENERATED ARTWORKS FROM SCIENTIFIC MATERIALISTIC AESTHETIC PERSPECTIVE, USING THE STUDY "APPROACHING A SITE OF EXTRACTION" AS AN EXAMPLE
ABSTRACT
We are now seeing synthetic images generated by artificial intelligence in art exhibitions. In the context of art, these images are presented to the viewer with representations reminiscent of daily life, while it is stand for that they reflect a certain aesthetic value. In this context, this article will review synthetic images by taking as a model the original artwork "Approaching a Site of Extraction" by artist Ege Kanar, which he produced his work at 2024 as part of the "Critical Shifts" group exhibition and which was presented to the audience in the "Panorama: Dreams and Places" exhibition at Istanbul Modern between February 19 and October 18, 2026. Rather than focusing on the formal aspects of AI-generated images, whose outputs are unknown, the article will examine whether there is a semantic integrity in the content and the aesthetic impact of the artist who transforms these AI-generated images into works of art. The aesthetic consciousness formed in the images and the qualities that create this aesthetic consciousness will be considered. In scientific materialist aesthetics, the goal in the creation of a work is not pleasure. With an aesthetic perspective that reflects social realities, the work is expected to have historical, critical, and educational context. Kanar's study aims to explore, through a fictional narrative, the similarity between the unpredictable nature of human-caused environmental damage resulting from the use of generative artificial intelligence and the unpredictable consequences of mining operations driven by economic gain. Through this case study, synthetic images will be evaluated within the framework of the fundamental values of aesthetics formed by the relationships between the real and the ideal. A descriptive and critical content analysis will be conducted based on the core values of scientific materialist aesthetics and the criteria that constitute them.
Keywords: Artificial Intelligence, Synthetic Image, Scientific Materialist Aesthetics
JEL Codes: B14, L82, Z11
Tüm makaleyi okumak ve indirmek için tıklayın
